Điều kiện giao hàng FOB là gì? Trách nhiệm của các bên

Trong giao thương quốc tế, việc hiểu rõ các điều khoản Incoterms là yếu tố sống còn để tối ưu chi phí và quản trị rủi ro. Trong đó, điều kiện giao hàng FOB là một trong những thuật ngữ phổ biến nhất, đặc biệt là trong các giao dịch đường biển và đường thủy nội địa. Vậy FOB thực chất là gì và trách nhiệm của các bên được phân định ra sao? Cùng NKCN tìm hiểu ngay nhé!

1. Điều kiện giao hàng FOB là gì?

FOB (Free on Board) – Miễn trách nhiệm trên boong tàu, là một điều kiện trong Incoterms quy định rằng người bán hoàn tất nghĩa vụ khi hàng hóa đã được xếp an toàn lên tàu tại cảng xếp hàng chỉ định; từ thời điểm đó rủi ro và phần lớn chi phí chuyển sang cho người mua.

• Điểm chuyển giao rủi ro: Ngay khi hàng hóa đã nằm gọn “trên boong tàu” (on board).
• Phạm vi áp dụng: Chỉ dành cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa.
• Giá FOB: Được hiểu là giá tại cửa khẩu của bên xuất khẩu (đã bao gồm chi phí vận chuyển ra cảng, phí làm thủ tục xuất khẩu và thuế xuất khẩu nếu có).

Một số lưu ý thực tế:

• FOB rất phổ biến với hàng rời, hàng đóng trực tiếp lên tàu (bulk, break bulk); với container, Incoterms 2020 khuyến nghị dùng FCA thay vì FOB để tránh tranh chấp điểm chuyển giao rủi ro.
• Giá FOB là giá đến cảng nước người bán, đã gồm chi phí đưa hàng ra cảng, làm thủ tục và thuế xuất khẩu, nhưng không gồm cước biển và bảo hiểm đường biển.

2. Trách nhiệm của các bên trong điều kiện giao hàng FOB

Trong điều kiện FOB, ranh giới trách nhiệm được phân định bằng “lan can tàu” tại cảng xếp hàng. Dưới đây là bảng phân tích chi tiết nghĩa vụ của người bán và người mua:

2.1 Nghĩa vụ của Người bán (Seller) – FOB Origin

Người bán có trách nhiệm đưa hàng hóa từ kho nội địa ra đến cảng và xếp lên tàu an toàn. Cụ thể:

• Cung cấp hàng hóa: Giao hàng đúng số lượng, chất lượng và quy cách theo hợp đồng đã ký kết. Cung cấp các chứng từ quan trọng như hóa đơn thương mại (Invoice), phiếu đóng gói (Packing List).
• Vận chuyển nội địa: Chịu toàn bộ chi phí và rủi ro khi vận chuyển hàng từ kho ra đến cầu cảng chỉ định.

• Thông quan xuất khẩu: Đây là trách nhiệm bắt buộc của người bán. Bạn phải tự làm thủ tục hải quan, xin giấy phép xuất khẩu (nếu có) và đóng các loại thuế xuất khẩu.
• Chi phí tại cảng (Local Charges): Người bán chi trả các phí như phí bốc xếp hàng lên tàu (Loading charge), phí lưu kho bãi tại cảng xuất, phí THC (Terminal Handling Charge) đầu xuất.
• Bằng chứng giao hàng: Sau khi hàng đã lên tàu, người bán phải gửi thông báo giao hàng và các chứng từ vận tải cho người mua để họ làm thủ tục tiếp theo.

2.2. Nghĩa vụ của Người mua (Buyer) – FOB Destination

Kể từ khi hàng hóa được đặt an toàn trên boong tàu, mọi trách nhiệm và rủi ro sẽ chuyển sang cho người mua:

• Thuê phương tiện vận tải: Người mua có quyền và nghĩa vụ chỉ định tàu, ký hợp đồng vận chuyển và chi trả cước phí tàu biển (Ocean Freight) từ cảng đi đến cảng đích.
• Tiếp nhận hàng hóa: Phải nhận hàng khi hàng được giao đúng quy định trên tàu và chịu mọi chi phí phát sinh nếu tàu đến chậm hoặc không thể nhận hàng đúng hạn.

• Thông quan nhập khẩu: Người mua chịu trách nhiệm làm thủ tục hải quan tại nước nhập khẩu, đóng thuế nhập khẩu, VAT và các loại phí liên quan để đưa hàng về kho.
• Rủi ro trên biển: Nếu hàng hóa bị hư hỏng, thất thoát trong quá trình vận chuyển quốc tế (do bão, tai nạn tàu…), người mua là bên chịu thiệt hại và phải tự làm việc với đơn vị bảo hiểm (nếu có).

Trong điều kiện giao hàng FOB, người mua nắm quyền kiểm soát về vận chuyển (được chọn hãng tàu, đơn vị Forwarder). Điều này giúp doanh nghiệp nhập khẩu chủ động hơn về thời gian và chi phí logistics, tránh tình trạng bị người bán đội giá cước vận chuyển.

XEM THÊM:

• CIF là gì trong xuất nhập khẩu? Cách tính giá CIF khi vận chuyển
• DAP là gì? Hướng dẫn sử dụng điều kiện DAP Incoterms 2020

3. Bảo hiểm hàng hóa trong điều kiện giao hàng FOB

Trong điều kiện FOB, Incoterms 2020 không bắt buộc bất kỳ bên nào phải mua bảo hiểm, nhưng do rủi ro chuyển sang người mua ngay khi hàng đã xếp lên tàu nên trên thực tế người mua là bên nên chủ động mua bảo hiểm hàng hóa.

Nghĩa vụ về bảo hiểm theo FOB:

• Người bán: Không có nghĩa vụ phải mua bảo hiểm cho chặng biển, vì rủi ro với hàng hóa chấm dứt khi hàng đã “on board” tàu tại cảng xếp; do đó Incoterms chỉ quy định người bán phải giao hàng và chịu chi phí đến điểm này, không quy định mua bảo hiểm.
• Người mua: Từ thời điểm hàng qua lan can tàu/on board, người mua chịu mọi rủi ro mất mát, hư hỏng; vì vậy được khuyến nghị (và trong thực tế gần như luôn) là bên đứng ra mua bảo hiểm đường biển cho toàn bộ hành trình từ cảng xếp đến kho của mình.

4. Cách tính giá FOB và các loại phí liên quan

Để chào giá FOB cho đối tác nước ngoài hoặc dự tính chi phí nhập khẩu, bạn cần nắm vững công thức cấu thành giá. Khác với giá tại kho (Ex-Works), giá FOB yêu cầu người bán phải đưa hàng đến tận cầu cảng và hoàn tất thông quan.

Công thức tổng quát để xác định giá FOB tại cửa khẩu xuất:

Giá FOB = Giá xuất xưởng (EXW) + Chi phí vận chuyển nội địa + Phí thủ tục hải quan + Thuế xuất khẩu (nếu có) + Phí Local Charges tại đầu xuất

Trong đó:

• Giá EXW: Giá hàng hóa tại kho/xưởng của người bán.
• Vận chuyển nội địa: Cước xe tải hoặc container từ kho ra cảng xếp hàng.
• Phí hải quan: Phí lên tờ khai, phí truyền dữ liệu, phí kiểm hóa (nếu bị luồng đỏ).
• Local Charges (Phí địa phương): Đây là phần dễ gây nhầm lẫn nhất.

Tại Việt Nam, khi xuất khẩu theo điều kiện FOB, người bán thường phải thanh toán các loại phí sau cho Forwarder hoặc hãng tàu:

• Phí THC (Terminal Handling Charge): Phí bốc xếp container tại cảng.
• Phí Seal: Phí niêm phong chì cho container.
• Phí Bill (Documentation fee): Phí làm vận đơn đường biển.
• Phí Telex Release: Phí điện giải phóng hàng (nếu không dùng Bill gốc).

5. So sánh FOB và CIF: Nên chọn điều kiện nào khi nhập khẩu?

Đây là hai điều kiện phổ biến nhất trong Incoterms. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở trách nhiệm thuê tàu và điểm chuyển giao chi phí.

Bảng so sánh chi tiết

Doanh nghiệp Việt Nam nên chọn điều kiện nào?

Nên chọn FOB khi:

• Bạn là người nhập khẩu đã có kinh nghiệm, có mối quan hệ tốt với các đơn vị vận chuyển (Forwarder/Hãng tàu) để lấy được giá cước (Ocean Freight) cạnh tranh.
• Bạn muốn chủ động kiểm soát lịch trình hàng về, tránh tình trạng người bán “ngâm hàng” hoặc chọn tàu đi vòng vèo.
• Tránh bị người bán “đội giá” cước vận chuyển và phí bảo hiểm vào hóa đơn.

Nên chọn CIF khi:

• Bạn là doanh nghiệp mới, chưa có nhiều kinh nghiệm làm việc với các hãng tàu quốc tế.
• Bạn muốn sự tiện lợi: Người bán sẽ lo từ A-Z chặng biển, bạn chỉ việc đợi hàng về đến cảng nhà và làm thủ tục nhập khẩu.
• Lô hàng nhỏ, lẻ hoặc đi từ các vùng xa xôi mà bạn không có đại lý vận chuyển tại đó.

6. NKCN – Ủy thác nhập khẩu hàng Trung Quốc chính ngạch uy tín

Việc nắm vững lý thuyết về FOB là một chuyện, nhưng thực hiện thủ tục thông quan và vận hành thực tế lại là một thách thức khác, đặc biệt với thị trường Trung Quốc. NKCN tự hào là đơn vị hàng đầu cung cấp giải pháp ủy thác nhập khẩu chính ngạch:

• Tối ưu chi phí: Tư vấn lựa chọn điều kiện giao hàng phù hợp nhất với loại hình hàng hóa để tiết kiệm ngân sách.
• An toàn pháp lý: Thay mặt doanh nghiệp xử lý trọn gói bộ chứng từ, áp mã HS code chính xác và thực hiện thông quan nhanh chóng.
• Hệ thống logistics mạnh mẽ: Đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm trực tiếp làm việc tại các đầu cảng lớn, đảm bảo hàng hóa về kho đúng tiến độ.

Bạn đang gặp khó khăn trong việc đàm phán hợp đồng FOB hoặc cần tìm đơn vị ủy thác nhập khẩu Trung Quốc uy tín? Hãy liên hệ với NKCN ngay hôm nay để được tư vấn giải pháp tối ưu nhất!

Nhập Khẩu Chính Ngạch

• Địa chỉ: Tầng 6, IP3 Imperial Plaza 360 Giải Phóng, Phương Liệt, Thanh Xuân , Hà Nội
• Số điện thoại: 0961771688
• Email: nhapkhauchinhngach.vn@gmail.com
• Website: https://nhapkhauchinhngach.vn